Studenten pitchen ideeën voor een betere wereldeconomie

De realiteit liegt er in elk geval niet om. Krugman trapt de namiddag in De Nieuwe Schatkamer af met een monoloog over de huidige staat van de wereld. De wereldorde die de Verenigde Staten na de Tweede Wereldoorlog hadden opgebouwd brokkelt voor onze ogen af.

Wedijver in plaats van samenwerking

Concreet zien we dat vrij verkeer van mensen en goederen nu onder druk staat, economieën wedijveren met elkaar in plaats van dat ze samenwerken. Schaarse grondstoffen zijn de inzet geworden van machtsspelletjes tussen hoofdsteden. Dit is naar de mening van Krugman geen nachtmerrie waaruit we kunnen ontwaken als de politieke omstandigheden veranderen. Nee, dit is de wereld waarmee we het moeten doen.

Als Krugman is uitgepraat neemt Bas ter Weel, directeur Monetaire Zaken plaats naast hem. Het gesprek krijgt een nieuwe wending. Ter Weel heeft als centraal bankier de opdracht om de Nederlandse en in het verlengde daarvan de Europese economie stabiel door alle stormen te loodsen.

Geen start-ups, wel gezondheid

Ook dat is niet vanzelfsprekend, blijkt al gauw, want zoals iedereen intussen weet kan de Europese economie wel een zetje gebruiken. De arbeidsproductiviteit komt nauwelijks van zijn plek, er wordt minder geïnnoveerd dan in de VS en in China en ondertussen vergrijzen we razendsnel. Alsof dat allemaal nog niet genoeg is, zetten de wereldwijde geopolitieke spanningen druk op de welvaart van de Europeanen.

Nu is het de beurt aan Krugman voor een opbeurende boodschap. ‘Ja, ik denk dat als je nu een start-up wil oprichten, je het in Europa inderdaad een stuk moeilijker hebt dan in de VS.’ Krugman doelt op lagere investeringen, meer regels en een relatief kleine thuismarkt voor Europese bedrijven. ‘Maar’, vervolgt hij, ‘als je als mens niet heel gezond bent, ben je wel blij dat je in een land woont met een goed werkend gezondheidssysteem.’

Ter Weel vult aan met ander lichtpuntje. ‘De productiviteit van een werknemer per gewerkt uur is in Nederland hoger dan in de VS. Zo dramatisch als we vaak horen is het niet met ons gesteld in Europa.’

‘Maak interne markt echt intern’

Maar, erkennen beide heren, Europa moet wel in actie komen om het huidige welvaartsniveau tenminste op peil te kunnen houden, anders glijdt Europa toch weg op de internationale ranglijsten. Ter Weels remedie is meer samenwerking. ‘Maak de interne markt waar de Europese Unie op is gebouwd echt intern.’

Oftewel: maak het voor beleggers, of dat nu pensioenfondsen zijn of gepensioneerden, makkelijker om over landsgrenzen heen te investeren en zet de enorme pot met Europees spaargeld aan het werk. Maak de bankenunie af en geef banken echt continentale slagkracht en schrap onnodige regels die de handel tussen EU-landen belemmeren.

Standbeeld voor Trump

Krugman knikt en vult aan dat Europa ook werk moet maken van overkoepelend industriebeleid. ‘In de VS hebben we de Chips Act om de levering van chips veilig te stellen. Europa heeft zoiets niet en is daardoor kwetsbaar voor internationale stemmingswisselingen.’

Dat de EU zoiets van de grond krijgt, staat voor hem buiten kijf. Zeker nu het rommelt in het internationale verkeer. ‘Als er een echte crisis is, kunnen Europeanen ineens een hoop’, zegt de econoom. ‘Wie weet richten jullie over een paar decennia een standbeeld op voor Donald Trump’, grapt hij. ‘Met dingen als handelstarieven en dreigementen om landen in te nemen, heeft hij de EU-landen veel dichter naar elkaar gebracht.’

Studenten

Hoe kijken de studenten hiernaar? Die hebben zo hun eigen ideeën. Dat blijkt uit de essaywedstrijd die DNB organiseerde samen met een drietal academische instellingen. Universiteitsstudenten uit het hele land mochten een essay opsturen waarin ze een oplossing voor een van de grote problemen van dit moment konden aandragen. De prijs? Een plekje aan tafel met Krugman en Bas ter Weel om het essay te bespreken.

De eerste winnaar, Pieter Struycken, wordt door Jasper Lukkezen van economenblad ESB aangekondigd. Struycken studeert aan de Universiteit Groningen en stelde in zijn essay voor om grondstoffen die riskant zijn om te importeren, bijvoorbeeld olie en gas uit het Midden-Oosten, in prijs te verhogen nog voordat ze door een crisis duurder worden. Daarmee ontmoedigen overheden het gebruik ervan en stimuleren ze alternatieve energie.

Nummer twee, economiestudent Gulia Giamboi uit Italië, stelt voor om onbetaald werk zoals mantelzorg voor ouders of zieke broers en zussen, op te nemen in de nationale economiecijfers. Het bruto binnenlands product (bbp) houdt geen expliciete rekening met deze groep ‘werkenden’, ook al voegen ze naar de mening van Giamboi wel degelijk waarde toe.

En als laatste is het de beurt aan Zoe Tsai. Zij pleitte in haar essay voor een betere spreiding van voorzieningen en infrastructuur om zo te voorkomen dat mensen allemaal op dezelfde plek gaan wonen (lees: Amsterdam en Rotterdam). Dat moet de druk op de huizenmarkt verlichten.

Als Krugman dit hoort kan hij het niet laten zich te verbazen zich over de opstelling van Nederlanders. ‘Jullie land is zo klein. Alleen al binnen New York zijn studenten vaak meer tijd kwijt met reizen dan mensen in dit land tussen twee steden. Ter Weel wakkert met prikkelende tegenargumenten de discussie nog wat verder aan.

Hij zegt ook blij te zijn met het ‘niveau en de relevantie’ van de inzendingen van de studenten. Zevenendertig essays werden er ingezonden, vaak met een sociaal of maatschappelijk relevant oormerk. Het stemt beide heren hoopvol. Daarmee is de middag nog niet ten einde. Er wordt nog 20 minuten stevig gediscussieerd over de inhoud van de essays voordat er om half zes kan worden afgesloten.

Had je mee willen discussiëren? Wat let je! Kom naar De Nieuwe Schatkamer, de publieke ruimte van DNB. Bekijk de agenda en wie weet tot gauw.