Groeien of minderen tegen de klimaatcrisis? Een discussie over 'Ecomodernisme'

Twee dingen zijn zeker: het klimaat is van slag en het lijkt ons als mensheid niet te lukken om daar wat aan te doen. De uitstoot van CO₂ dat het broeikaseffect veroorzaakt, bereikte in 2025 een historische piek van 38,4 gigaton wereldwijd, aldus het Internationaal Energieagentschap (IEA). Dit ondanks alle voornemens en toezeggingen van bedrijven en wereldleiders om de uitstoot terug te dringen.

Ingrijpen

Voor Jaap Tielbeke, adjunct-hoofdredacteur bij weekblad De Groene Amsterdammer, is het zo klaar als een klontje dat centraal ingrijpen nodig is. Hij schreef er zes jaar geleden een boek over, 'Een beter milieu begint niet bij jezelf', waarin hij een pleidooi houdt voor een structurele aanpak van de klimaatcrisis.

Niet op individueel niveau, maar op het niveau van de politiek en het bedrijfsleven. Alleen die hebben de middelen en de macht om ons leefgedrag richting klimaatneutraal te duwen. Het individu slaagt daar nooit in, hoe goed diens bedoelingen ook.

10 miljard mensen voeden

Ja, weerlegt Boersma, consuminderen is inderdaad een grote stap richting de oplossing. Als we als mensheid stopten met vleeseten, spelen we in één klap zoveel landbouwgrond vrij dat we 10 miljard wereldburgers kunnen voeden zonder daarvoor ook maar een vierkante meter natuur op te offeren, zegt de wetenschapsjournalist.

Kunnen, benadrukt hij, want het is niet realistisch om ervan uit te gaan dat mensen op verzoek stoppen met vleeseten. Wat volgens hem realistischer is, is om te investeren in vlees dat echt vlees is, maar dat geen zware wissel trekt op het ecosysteem. Boersma denkt aan  kweekvlees uit een laboratorium of precisiefermentatie: de productie van voedsel uit gisten, schimmels en bacteriën.

Zonne- wind- én kolenenergie

Investeren in plaats van reguleren, dat is de crux van het ‘ecomodernisme’ dat Boersma aanhangt. Redden we daar ons klimaat mee? Tielbeke is sceptisch. Volgens hem is ons huidige economische systeem zo ingericht dat efficiëntiewinst alleen maar leidt tot meer productie.

Kijk naar energie: de technologie om uitstootneutraal te leven bestaat al decennia, maar in plaats van volledig op zonne- en windenergie te vertrouwen, vertrouwen we óók op kolen-, olie én nucleaire energie en blijven we dus broeikasgassen uitstoten.

Terug naar het punt van Hidde: zijn vrijgekomen landbouwruimte zal niet naar natuur gaan, maar zal volgens Tielbeke simpelweg worden benut om meer vee te houden, gewassen te laten groeien of vol te bouwen. Dat levert rendement op, luidt onze ingebakken redenatie.

Winkelwagen reguleren

Boersma is het hier met hem eens en om te voorkomen dat zijn technologische oplossingen tot alleen maar meer productie leiden, is een zekere vorm van regulering door de overheid op zijn plaats.

Maar dat haalt zijn pleidooi niet onderuit. Mensen vertellen wat ze wel en niet in hun winkelwagen mogen leggen, lost de klimaatcrisis niet op. Sterker, dat neemt het draagvlak om eraan mee te werken juist weg en dan zijn we terug bij af. Vergroot je de welvaart, dan vergroot volgens hem de onderlinge verdraagzaamheid en komt de gezamenlijke oplossing voor het klimaatprobleem weer in beeld.

Collectieve utopie

Prachtig, beaamt Tielbeke, maar dat is een onbereikbare utopie. We zijn al welvarend en we hebben, zeker in Nederland en bij uitbreiding in het hele Westen eigenlijk alles al. Maar van een collectieve aanpak van de klimaatcrisis is geen sprake en lijkt zelfs verder weg dan ooit in een tijdperk van argwaan en polarisatie.

Maar zijn toch al goed op weg op klimaatgebied, werpt Boersma tegen. De uitstoot van schadelijke broeikasgassen is in Europa een derde lager dan in 1990. Dat is toch iets om tevreden over te zijn? En bovendien: een overheid die mensen beperkingen oplegt, bijvoorbeeld over hoeveel ze mogen vliegen of eten, zal een pittige kluif hebben aan het overtuigen van mensen om mee te doen.

Gele hesjes

Nu is het aan Tielbeke om een lichtpuntje in te brengen: de burgerberaden die in Frankrijk werden opgericht na de demonstraties van de gele hesjes in 2018. Uit die gesprekken bleek dat mensen bereid zijn om welvaart in te leveren (bijvoorbeeld minder vaak de auto te pakken of korte vluchten te verbieden) zolang dat inleveren maar wel door de hele maatschappij wordt gedaan.

Oké, die burgerberaden zijn hoopgevend, erkent Boersma, maar daarvoor heb je wel een overheid nodig die de algemene richting bepaalt. Tegelijkertijd twijfelt hij of diezelfde overheden, in elk geval in democratische Westerse economieën, nog in staat zijn om de lijnen uit te zetten. Autoritaire dwangmiddelen zoals de vijfjarenplannen in China zaaien effect, maar daar wil Boersma niets van weten.

Nee, welvaart verspreiden is voor hem het devies. Creëer overvloed, stel mensen tevreden en laat hen op die manier de wereld verbeteren, dan gebeurt het ook sneller op eigen initiatief. Utopisch? Ja, maar we hebben utopieën nodig, stelt Boersma. Op dat punt kan Tielbeke het niet met hem oneens zijn, zij het met enige scepsis.

Volgende keer meediscussiëren? Je bent van harte welkom in De Nieuwe Schatkamer, de publieksruimte van DNB. Neem een kijkje in de agenda voor een discussie of evenement dat je interessant lijkt, meld je aan en wie weet tot snel!