10-guldenbiljet IJsvogel

Vogels nemen hun vlucht in het thema “Rivieren en Vogels”, een van de twee concepten die door de ECB zijn geselecteerd voor de nieuwe eurobankbiljetten. Vogels sierden al eerder het Nederlandse geld. De roodborst stond op het biljet van 25 gulden (1989), de watersnip op dat van 100 gulden (1977) en de steenuil op het biljet van 100 gulden (1992). De ijsvogel was de laatste in deze illustere reeks – en maakt nu mogelijk een comeback op het voorgestelde biljet van €10.

Als allerlaatste guldenbiljet sluit de f 10 IJsvogel (1997) de ornamentale reeks af. De ornamentiek, oftewel abstracte compositie, was een uitgangspunt in de laatste drie Nederlandse bankbiljetten, ontworpen door Jaap Drupsteen. In plaats van de benoembaarheid van het gehele biljet, zoals bij de f 50 Zonnebloem (1982) en de f 250 Vuurtoren (1986) van Oxenaar, stond in deze reeks juist de benoembaarheid van de publieke echtheidskenmerken centraal. Zo zou het publiek sneller valse biljetten kunnen ontdekken. Daarom is het even zoeken voor je de ijsvogel in het biljet ontdekt, deze zit namelijk verstopt in het watermerk! In het doorzichtregister zit ook nog een stekelbaarsje verstopt, een typische prooi van de vogel.

Om het publiek een handje te helpen stonden er controle tips op het biljet zelf, zoals: de ijsvogel in het watermerk heeft lichte en donkere tinten en de tekst naast het watermerk is leesbaar door een vergrootglas. Deze beveiligingstekst, een gedicht van Arie van den Berg over de ijsvogel, kon je in minuscuul kleine letters met je vergrootglas ontdekken (zie afbeelding).

In dezelfde grootte (of eigenlijk kleinte) zijn regionale namen van de ijsvogel verwerkt: Iesfeugelke, ieshop, iesklepper, iespauwtje, iesvoggel, ijsfûgel, ijsvink, sluuswachter en de waterspecht. In 1997 leek het er even op dat de Nederlandse ijsvogel alleen nog op geld te zien zou zijn. Met slechts 35 tot 50 broedparen was de soort ernstig bedreigd. Inmiddels is de gulden met ijsvogel verdwenen maar gelukkig het vogeltje, met in 2023 tussen de 750-900 paren, gebleven! Een prachtige demonstratie van de onderliggende symboliek van de ijsvogel, want in de Nederlandse traditie staat de vogel symbool voor vertrouwen in een goede afloop ondanks tegenspoed!

De DNB directie keurde het biljet op 30 mei 1996 al goed, maar het biljet is gedateerd op 1 juli 1997, de datum dat Nout Wellink werd benoemd tot president. Hij was fan van het biljet en noemde het “gedurfd” en “artistiek”. Dit is het eerste (en enige) guldenbiljet dat is ondertekend door deze kersverse president. Als allerlaatste guldenbiljet circuleerde de IJsvogel slechts enkele jaren tot de invoering van de euro in 2002.

De f 10 circuleerde van 1 september 1997 tot 1 januari 2002. Het is ondertekend door DNB president Wellink. Tot 1 januari 2032 kan dit biljet nog ingewisseld worden bij de Kasbalie.