En, ben jij voorbereid?

Op een avond in januari dit jaar was het op veel straten in Amsterdam ineens doodstil. Geen getingel van trams, het herkenbare geroezemoes rond de supermarkten was verstomd en ook het geklets en gebel van het straatpubliek leek eventjes opgehouden. Niet veel later klonk uit talloze tassen en broekzakken het schelle signaal van de NL-alert, het noodbericht van de overheid: stroomstoring, blijf binnen, stond er op de schermpjes. 

Appjes naar thuisfronten

‘Is dit een cyberaanval? Zijn de Russen weer bezig?’ Mensen belden of appten zenuwachtig naar thuisfronten of vroegen zich hardop af of ze niet weg moesten van waar ze waren. De nervositeit was begrijpelijk omdat de wereld onder hoogspanning staat.  

Op nog geen drie uur vliegen van Schiphol vechten Rusland en Oekraïne de grootste landoorlog uit sinds de Tweede Wereldoorlog. Ondertussen worden cyberaanvallen en storingen regelmatig aangewezen als het werk van vijandige groeperingen of regimes. Een stroom ongebruikelijke weergebeurtenissen vergroot het gevoel van onbehagen.  

Verbazing voorbij 

Voor jurist Ot van Daalen was dit een aanleiding om onze voorbereidheid op grote rampen eens te onderzoeken en er een boek over te schrijven. Dat boek is er inmiddels en daarin pleit hij voor concrete maatregelen die ons als natie minder kwetsbaar maken voor rampen. Dat begint bij ‘ontkoppelen’.  

Want, constateerde hij, alles is tegenwoordig met elkaar verbonden. Dat is efficiënt, maar ook een achilleshiel. Waar een stoomgemaal in Sneek honderd jaar geleden autonoom kon blijven pompen tot de kolen op waren, zou een brand in een transformatorhuisje in Schin op Geul hem anno nu hebben kunnen uitschakelen. 

Dat heeft alles te maken met de mate van vervlechting van de moderne Nederlandse infrastructuur. Een lokale verstoring kan makkelijker dan ooit meerdere lokale storingen veroorzaken die samen een landelijk probleem worden. Door het vervlochten systeem te ontvlechten, voorkom je dit domino-effect.  

Maar daarmee zijn we er niet. Na de ontkoppeling moet er een alternatief voorhanden zijn. Als één besturingssysteem het laat afweten, moet er een invaller klaarstaan om het werk over te nemen. En laat dat alternatief nu ook weer problematisch zijn. 

Proefschrift 

Als Van Daalen zijn openingswoord heeft afgerond, krijgt Bas Heerma van Voss het woord. De econoom werkt mee aan het programma ‘geopolitieke risico's’ van DNB. Eén aspect hiervan is onze afhankelijkheid van diensten, gunsten of weerpatronen waar we geen invloed op hebben. Daarnaast werkt hij aan een proefschrift over hoe verschillende staten zich op de lange termijn voorbereiden op risico's. Hierin beantwoordt hij vragen als waarom sommige landen wel goed op een pandemie voorbereid zijn en andere niet. 

Dat heeft hem alvast één belangrijke les geleerd: je kunt niet alle risico’s uitbannen. Je moet dan namelijk ook weten wát er allemaal mis kan gaan en dat is niet realistisch. Weerbaarheid vergroten is zijn devies. Met andere woorden: leg niet voor elke ramp een gedetailleerd noodplan klaar, maar zorg dat je in staat bent om te reageren op een ramp, wat dat ook moge zijn. Ontkoppelen waar Van Daalen voor pleit maakt daar zeker deel van uit.  

Cash blijft belangrijk 

Hoe een centrale bank zich voorbereidt op de uitval van elektriciteit en internet en daarmee het betaalsysteem, weet betaalspecialist en afdelingshoofd Sophie Cohen Tervaert van DNB. Dat zit ‘m volgens haar vooral in het herhalen van één boodschap: mensen, zorg dat je cash geld in huis hebt. Denk aan €70 per volwassene en €30 per kind. 

Dat is koren op de molen van Van Daalen: die in zijn boek expliciet pleit voor behoud van contant geld. Precies vanwege de robuustheid ervan tijdens rampen. Cohen Tervaert heeft nog een tip: wees als huishouden met meerdere mensen niet afhankelijk van één pinpas van één bank, maar van verschillende banken. Ook dat is een manier om aan geld te komen als er om wat voor reden dan ook een bank uitvalt. 

Volledige veiligheid zal altijd een illusie blijven, maar een gedegen voorbereiding kan ons een hoop miserie besparen. Met de tips van Van Daalen en DNB op zak, komen we een heel eind. Wil je in de toekomst meepraten over dit soort onderwerpen? Houd dan de agenda van De Nieuwe Schatkamer wat vaker in de gaten. Inschrijven voor themasessies en discussie-avonden is verplicht, maar altijd gratis.